على محمدى خراسانى
30
شرح رسائل (فارسى)
و اخذ به راجح و طرح مرجوح است و اگر ترجيحى نبود مخير هستيم در اخذ به احد و طرح ديگرى آنگاه اگر الجمع مهما امكن جمع عقلى را هم شامل شود مورد و مصداقى براى اخبار علاجيه نخواهد ماند زيرا كه غليظترين متعارضين را هم با دقت عقلى مىتوان جمع كرد . مثلا اكرم العلماء با لا تكرم العلماء اولى را بر عدول و دومى را بر فساق حمل كنيم تنافى مرتفع مىشود يا مثلا ثمن العذرة سحت و لا بأس ببيع العذرة اوّلى را بر عذره غير ماكول اللحم و دوّمى را بر مأكول اللحم حمل كنيم يا مثلا صلاة الجمعة واجبة با ليست بواجبة را جمع كنيم به اينكه اوّلى را بر عصر حضور و دوّمى را بر عصر غيبت حمل كنيم و . . . در نتيجه موردى نمىماند مگر اينكه جمع عرفى با يك سلسله توجيهات بعيده ميسور است و نوبت به ترجيح نمىرسد فيلزم سد باب ترجيح و يا حمل اخبار ترجيح بر فرد نادر كه خصوص متعارضين ظنيين از حيث سند و قطعيين يا نصين از حيث دلالت باشد مثلا دليلى گفته باشد : ايها الناس بدانيد و آگاه باشيد كه نماز جمعه در عصر غيبت حتما و جزما واجب است و مخالفت آن عقابآور است كه نص در وجوب است . و دليلى گفته باشد نماز جمعه در عصر غيبت واجب نيست و ترك آن عقابآور نيست كه نص در نفى وجوب است و تنها در اين مورد نوبت به ترجيح مىرسد . ولى اوّلا چنين فردى در ميان متعارضين نيست و ثانيا برفرض وجود بسيار نادر است بدرجهاى كه ملحق به عدم است و اينهمه هياهو ندارد و در نتيجه حمل كلام معصوم با آنهمه هياهو بر فرد نادر پيش مىآيد و هو ليس من شأن الامام ( ع ) . 2 - بقاء قاعده جمع بر اطلاق و عموميت مستلزم هرجومرج